Novi rezultati stižu iz ozonske rupe

Naučnici Nacionalne vazduhoplovne i svemirske administracije (NASA) otkrili su procese ozonske rupe, koja se godišnje formira iznat Antarktika i pronašli su da opadanje koncentracije hlora u stratosferi još uvek nije izazvalo njeno oporavljanje.

Novi rezultati stižu iz ozonske rupe Foto: NASA / NOAA

Više od 20 godina nakon što je Montrealskim protokolom ograničena ljudska emisija supstanci koje oštećuju ozonski omotač, sateliti su pratili područje godišnje ozonske rupe i gledali kako se stabilizuje, bez znatnog rasta. Međutim, dva nova istraživanja pokazuju da znaci oporavljanja još uvek nisu prisutni i da temperature i vetrovi još uvek pokreću bilo kakve godišnje promene u njenoj veličini.

“Ozonske rupe malih površina sa većom količinom ozona ne predstavljaju nužno dokaze oporavka pripisanog očekivanom padu hlora.” rekla je Suzan Strahan iz NASA-e i dodala: “Ta pretpostavka je jednaka pokušaju da saznate šta nije u redu sa motorom vašeg automobila bez podizanja haube.”

Da bi saznale šta se dešava ispod “haube” ozonske rupe, Strahan i Natalija Kramarova, takođe iz NASA-e, koristile su satelitske podatke da zavire unutar rupe.

Kramarova se bavila ozonskom rupom 2012. godine, drugom najmanjom rupom od sredine 1980-ih. Da bi saznala šta je izazvalo smanjene područja, okrenula se podacima Suomi satelita i dobila prvi uvid u unutrašnjost rupe. Podaci su pretvoreni u mapu koja pokazuje koliko se količina ozona razlikuje sa promenom nadmorske visine u stratosferi u centru rupe u sezoni 2012, od septembra do novembra.

Mapa je otkrila da je ozonska rupa 2012. bila složenija nego što se ranije mislilo. Povećanje ozona nošenog vetrovima na većim visinama tokom ranog oktobra desilo se iznad ozonskog uništenja u donjim delovima stratosfere.

“Naš rad pokazuje da klasična merenja bazirana na ukupnoj količini ozona ima svoja ograničenja, jer nam ne kazuje celu priču.” rekla je Kramarova.

Klasična metrika stvara utisak da se ozonska rupa poboljšala (smanjila) kao rezultat Montrealskog protokola. Zapravo, meteorologija je odgovorna za povećanje ozona, što je rezultiralo manjom rupom, iako su supstance koje oštećuju ozonski omotač te godine bile uzdignute.

Odvojeno istraživanje koje je vodila Strahanova bavila su se rupama 2006. i 2011. koje su bile najveće u protekloj deceniji. Uprkos tome što su pokrivale relativno slično područje, Strahanova pokazuje da su nastale pod različitim okolnostima.

Koristila je podatke Aura satelita kako bi pratila količinu azot-oksida, pratećeg gasa čija količina je obrnuto proporcionalna količini hlora koji uništava ozon. Naučnice su bile iznenađene kada su otkrile da rupe iz 2006. i 2011. sadrže veoma različite količine hlora.S obzirom na to, kako su ove dve rupe mogle da imaju istu veličinu?

Naučnice su potom koristile model kako bi simulirale hemiju i vetrove atmosfere. Potom su ponovo pustile simulaciju isključivši reakcije destruktivne po ozon kako bi razumele ulogu koju vetrovi igraju u donošenju ozona na Antraktik. Rezultati su pokazali da je u 2011. bilo manje oštećenja ozona nego u 2006. zbog toga što su vetrovi donosili manje ozona na Antarktik, tako da je bilo manje ozona za gubljenje. To je bio meteorološki, a ne hemijski efekat. Takođe, vetar je oduvao više ozona ka Antarktiku 2006. godine što je rezultiralo većim oštećenjem ozona.

Ovo istraživanje pokazuje da jačina ozonske rupe merena klasičnim merenjima ne otkriva značajne godišnje varijacije dva faktora koji kontrolišu ozon: vetra koji donosi ozon na Antarktik i hemijskog gubitka kao delovanja hlora.

Dok se nivo hlora u donjim delovima stratosfere ne spusti ispod onog iz 1990. godine, što se očekuje između 2015. i 2030. godine, temperatura i vetrovi će nastaviti da diktiraju područjem koje će rupa da pokriva iz godine u godinu. Pad nivoa hlora u stratosferi, sve do 2030. godine, neće biti primaran faktor u oporavljanju ozonskog omotača.

“Još uvek smo u periodu kada male promene u količini hlora ne utiču na područje ozonske rupe, zbog čega je prerano reći da se omotač oporavlja. Ulazimo u period velike promenljivosti i treba da prođemo još nekoliko prepreka pre nego što možemo da zaključimo da se ozon jasno oporavlja.” rekla je Strahanova.



bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...