Srpska srednjovekovna arhitektura: Crkva Bogorodice Ljeviške

Među crkvama koje je u svojoj državi podigao ili obnovio kralj Milutin, a koje otkrivaju nove oblike u arhitekturi i slikarstvu, nalazi se i crkva Bogorodice Ljeviške.

Srpska srednjovekovna arhitektura: Crkva Bogorodice Ljeviške Foto: Shutterstock
Prelistajte galeriju   »
ostale slike u galeriji

Četrnaesti vek, kada se i obnavlja crkva Bogorodice Ljeviške, odlikuje izuzetna delatnost u umetnosti. Od 1299. do 1321. se ta živost u arhitekturi i slikarstvu, možda najbolje uočava.

Veliki vizantijski pokret duhovne obnove potekao je iz Craigrada, kojim je u to doba vladala dinastija Paleologa. Isticale su se najviše prestonice, već pomenuti Carigrad, drugi grad carstva, Solun, a onda i dvor kralja Milutina u Srbiji.

Kralj Milutin je 1299. postao član najuže carske porodice, kada je postao zet Andronika II (oženivši njegovu ćerku Simonidu, koja je tada imala samo pet godina).

Milutin je od Srbije stvorio jedno od najjačih žarišta kulturne delatnosti, a u umetnosti je bio više nadahnut tradicijama vizantijske umetnosti, nego nasleđem srpske umetnosti XIII veka. On, kao novi ktitor, obnavlja Hilandar, i podiže crkve Svetog Đorđa u Starom Nagoričinu, Svetog Nikite, Gračanicu, Kraljevu crkvu u Studenici, manastir Banjsku, i Bogoridicu Ljevišku.

Sem u crkvi manastira Banjska (svoju grobnu crkvu gradio je po uzoru na Studenicu u kojoj je sahranjen Stefan Nemanja), u zadužbinama kralja Milutina preovlađuje nov način zidanja opekom i tesanicima u naizmeničnim redovima, utapanim u malter. Usvojen je tip upisanog krsta, sa jednom ili pet kupola, a fasade su plenile šarenilom.

Crkva Bogorodice Ljeviške pregrađena je 1307. godine, na mestu stare bazilike koja je ležala na još starijim temeljima vizantijske crkve. 

Protomajstor Nikola je dobio zadatak da nove tendencije smesti u stare temelje, te ova crkva nije primer najboljeg sklada proporcija, ali je svakako bila složen građevinski poduhvat. U široki srednji brod stare bazilike smešteno je četiri para novih stubaca, dok su stari ojačani, kako bi se iznad njih podigla snažna kupola. Na uglovima uskih i nižih bočnih brodova, na istočnoj i zapadnoj strani, podignute su uske i lake kupolice. Ova crkva spolja izgleda kao petobrodna bazilika, što nije u tom trenutku bilo novo rešenje, ali je zato nejna fasada zaodenuta šarenim, tada savremenim izgledom.

Bogorodica Ljeviška na zapadu ima plitku pripratu nad kojom su, na spratu, podignute kapele i visok zvonik.

Na linku potražite priče i reportaže o mestima u Srbiji koja možete da istražite: 

ISTRAŽI SRBIJU



slike u galeriji
bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...
U prodaji je avgustovsko izdanje časopisa National Geographic Srbija.