Vesti

Kula Gardoš: Predstavljamo vam simbol Zemuna

Foto: Shutterstock
Foto: Shutterstock

Alati

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
emailPošalji prijatelju
AUTOR: Dijana Glogonjac

Gardoš kula jedan je od najprepoznatljivijih zemunskih simbola ispred kojeg se pruža možda i najlepši pogled na Dunav i ostatak Beograda.

Čuvena zemunska kula koja krasi Gardoš izgrađena je 1896. godine, kada su Mađari slavili 1.000 godina otkako su se sa prostranstva dalekog Urala doselili u Evropu. U sklopu obeležavanja tog jubileja sagrađene su četiri milenijumska spomenika koji su omeđili granice Ugarske sa svih strana sveta. Centralni milenijumski spomenik ove kompozicije, sa statuama poglavara sedam plemena koji su osnovali državu u Panoniji i značajnim ličnostima koje su obeležile mađarsku istoriju, nalazi se danas na Trgu heroja u Budimpešti. Kula na Gardošu je izgrađena da bi obeležila zamišljenu južnu granicu Ugarske i jedina je ostala sačuvana od svih spomenika izvan današnje Mađarske. Kule u Slovačkoj, Ukrajini i Rumuniji više ne postoje.

Rade Milić, arheolog, kaže za National Geographic da je kula izgrađena kao romantičarski spomenik, od opeke i kamena, kao i da je na sebi imala brojne simbole ugarskog kraljevstva.

Platforma iznad raskošne lođe bila je ukrašena skulpturama vladara na tronu, stojećih lavova. Na samom vrhu kule nalazila se velika pozlaćena skulptura Turula, mitskog pticolikog bića nalik sokolu iz mađarskih narodnih legendi. Raspon krila Turula na vrhu kule bio je blizu 4 m. Kula je bila oštećena u Prvom svetskom ratu, a ponovo obnovljena već 1919. godine – kaže Milić i dodaje da se danas na prostoru oko kule mogu videti zidine srednjovekovnog utvrđenja podignutog u gotskom stilu. 

Upoznajte Beograd: Ko je bio Toša iz Tošinog bunara?

Utvrđenje je bilo četvorougaonog oblika sa isturenim kružnim kulama na uglovima. U sredini ovog utvrđenja iz 14. veka, nalazila se branič kula, koja je služila kao bezbedno utočište feudalcima i zapovedniku grada u slučaju opasnosti. Baš na mestu stare branič kule, na najdominantnijem položaju grada, tadašnji vladari Zemuna odlučuju da podignu spomenik koji obeležava južne granice Ugarske. Znamenita galerija “Čubrilo” pretvorila je kulu u kulturno središte Zemuna i vidikovac sa kog se pogled širi daleko ka prostranstvima Panonije i obroncima Šumadije. Danas je kula jedan od najvažnijih simbola Zemuna i Beograda – ističe Milić.

Pogledajte i Jatagan mala: "Divlje" beogradsko naselje u kojem su se ljudi drugačije radovali i tugovali

Arheološko nalazište

Ceo prostor na lesnom bregu Gardoša je jedno veliko arheološko nalazište. Rimljani su na bregu gradili najstarije jezgro antičkog Taurunuma. Na samom Gardošu iskopan je raskošni rimski sarkofag koji se i danas može videti u Zemunskom parku. Pre Rimljana Kelti su tu imali svoj opidum, utvrđeno naselje. Arheolozi su na Gardošu pronašli ostatke starčevačke i vinčanske kulture, kao i tragove poznije badenske kulture.

Upoznajte Beograd: Po kome je ulica Gospodara Vučića dobila ime?

Brojne zemunske urbane legende vezuju se za ovu kulu. Najpoznatija je legenda o misterioznim podzemnim tunelima koji spajaju Gardoš i Beogradsku tvrđavu. Ulaz u ovaj legendarni tunel nalazi se, po pričama Zemunaca, baš ispod ove kule, koja predstavlja čvorište tajanstvenih mitskih podzemnih puteva.

Pravo ime kule

Izvorno ova kula je nazvana Milenijumska, ime je dobila po jednom milenijumu, odnosno 1.000 godina od dolaska Ugara na ove prostore, a kasnije tokom vremena dobijala je različita imena. Srbi koji su naseljavali Zemun nazivali su je Kula Sibinjanin Janka, po istorijskoj ličnosti Janošu Hunjadiju, koji je ratovao protiv Turaka i koji je kao junak opevan u mnogim narodnim pesmama. Taj naziv je bio opšteprihvaćen i ozvaničen nakon Prvog svetskog rata. Neutralni naziv kula Gardoš dobila je po znamenitom lesnom bregu na kom je pre više od jednog veka sazidana.

Inicijalizacija u toku...
Pogledajte šta vas očekuje u decembarskom izdanju časopisa National Geographic Srbija.