Hrana: Odakle potiču usevi?

Većina današnjih prehrambenih useva ne liči na svoje primitivnije, manje plemenite pretke.

Hrana: Odakle potiču usevi? Foto: Shutterstock

Savremeno voće i povrće rezultat je višemilenijumskih pokušaja i grešaka u gajenju i selekciji. Prvobitne divlje vrste glavnih svetskih useva evoluirale su u geografskoj izolaciji, a onda su se širile posredstvom vetra, bujica ili životinjskog izmeta. Ljudi su s vremenom razvili određene prioritete, čuvali seme i eksperimentisali uslovima uzgoja željene hrane. Taj proces genetičari nazivaju domestikacijom. Zemljoradnici ga nazivaju poljoprivredom.

Većina današnjih prehrambenih useva ne liči na svoje primitivnije, manje plemenite pretke. Prvobitne jagode nisu bile tako velike i slatke kao što je to slucaj sa savremenim vrstama. Jabuke iz samoposluge, koje su klonirane, bilo bi teško proizvesti bez kalemljenja. Otkrivanje porekla hrane posao je naučnih istraživaca. Koristeći genome i kulturološke zapise, oni mogu da utvrde poreklo nekog useva. „U dodiru sa ljudima evolucija biljke biva obično promenjena”, kaže Pol Gepts sa Univerziteta Kalifornija, u Dejvisu, botaničar koji proučava poreklo i evoluciju pasulja i drugih useva. Koristeći svoja znanja o istoriji hrane, naučnici mogu čak i da poboljšaju kvalitet onoga što će biti servirano na tanjirima sutrašnjice.

SVET NA TANJIRU

AVOKADO
Ovo voće je poreklom iz Meksika i Srednje Amerike. Danas rastu tri vrste, svaka u različitim uslovima.

SUNCOKRET
Ova biljka je jedna od severnoameričkih autohtonih useva, a njeno seme se pretežno žanje zbog ulja.

GROŽĐE
Divlje grožđe je odomaćeno samo jednom, na južnom Kavkazu. Putnici su sorte raznosili širom sveta.

JABUKA
Poreklom iz centralne Azije, smatra se da se ova voćka prvobitno širila duž Puta svile.

CITRUSNO VOĆE
Savremene pomorandže i mandarine evoluirale su u istočnoj Aziji od običnih mandarina i grejpfruta.

JAGODA
Današnja jagoda je hibrid dve vrste, po jedne iz svake Amerike.

ANANAS
Ovo voće potiče iz Amazonije. Smatra se da su evropski istraživaci poneli uzorke na istok.

KAFA
Etiopija je prva uzgajala ovaj usev. Potom je otputovao u Aziju, Evropu, a onda i u Južnu Ameriku gde se danas najviše uzgaja.

PLAVI PATLIDŽAN
Dve vrste su odomaćene u Indiji i južnoj Kini. Jedna se raširila ka istoku, druga ka zapadu.

BANANA
Na Novoj Gvineji su rasle prve banane. Prva savremena vrsta je klon vrste iz jugoistočne Azije.



bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...
Pogledajte šta vas očekuje u junskom izdanju časopisa National Geographic Srbija.