EHNATON: Prvi egipatski revolucionar

Otac kralja Tutankamona naglavačke je okrenuo religiju, umetnost i politiku drevnog Egipta, a onda je njegovo nasleđe zatrla reakcija na te poteze. Danas ga prepoznajemo kao simbol promene.

Arheolozi su uvek pokušavali da se odupru takvim interpretacijama, ali ključni delovi slagalice su nedostajali. Veliki deo istraživanja u Amarni usredsređuje se na kulturu elite: kraljevske skulpture i arhitekturu, kao i natpise iz grobnica visokih zvaničnika. Godinama su se naučnici nadali prilici da istraže sahrane običnih ljudi, svesni da kratak vek tog grada – 17 godina – znači da bi groblje moglo pružiti redak pogled u svakodnevni život. Međutim, tek je početkom ovog stoleća detaljno istraživanje okolne pustinje konačno lociralo dokaze o četiri groblja.

Nakon tog otkrića arheolozi i bioarheolozi proveli su gotovo deceniju iskopavajući i analizirajući najveće tamošnje groblje. Prikupili su uzorke skeleta barem 432 osobe i otkrili sumornu stvarnost. Među ostacima osoba čija je starost u trenutku smrti bilo poznata 70 odsto pripadalo je ljudima koji su umrli pre 35. godine, a samo je devet osoba, kako se čini, živelo duže od 50 godina. Više od trećine umrlo je pre 15. godine. Obrasci rasta dece otkrivali su kašnjenje od čak dve godine. Mnogi odrasli imali su oštećenu kičmu, što bioarheolozi smatraju dokazom da su se iscrpljivali, možda gradeći novu prestonicu.

Godine 2015. tim se preselio na drugo groblje, na severu Amarne, gde su iskopali 135 tela. Ana Stivens, australijski arheolog koja vodi terensko istraživanje groblja, rekla mi je da su ubrzo primetili jednu razliku kod tih sahrana. Mnoga tela su izgledala kao da su pokopana na brzinu, u grobove koji gotovo ne sadrže grobne priloge. Nema dokaza o nasilnoj smrti, ali izgleda da tu nisu sledili uobičajenu starosnu strukturu porodice; u mnogim slučajevima čini se kao da su dva ili tri pojedinca koja nisu u rodu bačena u isti grob. Bili su mladi – 92 odsto ljudi pokopanih na ovom groblju bilo je mlađe od 25 godina. Više od polovine umrlo je u dobu između sedam i petnaest godina.

"To sasvim očigledno nije normalna krivulja smrti", kaže Stivensova. "Možda nije slučajnost što su u ovom području bili kraljevski kamenolomi krečnjaka. Jesu li to bili radnici angažovani zbog svoje mladosti – i efikasno iscrpljivani do smrti?" Smatra da je jedno jasno: "To potpuno rasteruje eventualni preostali osećaj da je Amarna bila dobro mesto za život."

ZA EHNATONA Amarna je bila nešto čisto i duboko vizionarsko. "Nijedan zvaničnik nije me savetovao u vezi s tim", faraon je ponosno napisao o svom osnivanju nove prestonice. Mesto za grad, širok potez netaknute pustinje iznad istočne obale Nila, odabrao je jer nije bilo prethodno oskrnavljeno poštovanjem nekog drugog božanstva.

Možda je takođe bio motivisan primerom svog oca Amenhotepa III, koji je bio jedan od najvećih graditelja spomenika, hramova i palata u egipatskoj istoriji. Oba faraona pripadala su XVIII dinastiji, koja je na vlast došla nakon što je porazila Hikse, osvajače s istoka Sredozemlja koji su provalili u severni Egipat. Precima XVIII dinastije sedište je bilo u južnom Egiptu i da bi iz zemlje isterali Hikse, usvojili su ključne inovacije svojih neprijatelja, uključujući kola s konjskom zapregom i kompozitni luk. Egipćani su profesionalizovali svoju vojsku i, za razliku od većine prethodnih dinastija, XVIII je održavala stajaću, profesionalnu vojsku.

Takođe su bili vešti u diplomatiji, a carstvo se naposletku protezalo od današnjeg Sudana do Sirije.

Stranci su doneli novo bogatstvo i veštine na egipatski dvor, a posledice su bile dalekosežne

Za Amenhotepa III, koji je vladao od oko 1390. do 1353. godine pre n. e., stil kraljevske umetnosti dobio je odliku koja bi se danas mogla opisati kao veća realističnost. 

ČAK I DOK JE Amenhotep III pozdravljao nove ideje, gledao je unazad, u daleku prošlost. Proučavao je piramide faraona koji su živeli više od hiljadu godina pre njega i unosio je tradicionalne elemente u svečanosti, hramove i kraljevske palate. Nastavio je da slavi boga Amona, koji je bio zaštitnik grada Tebe. Ali takođe je počeo da ističe Atona, oblik boga Sunca Ra prikazivan kao Sunčev disk, koji je podsećao na starije oblike bogopoštovanja.

Faraonov sin preuzeo je presto kao Amenhotep IV, ali tokom pete godine svoje vladavine doneo je dve važne odluke. Promenio je svoje ime u Ehnaton – odan Atonu – i odlučio da preseli prestonicu na lokalitet danas poznat kao Amarna. Svoj grad faraon je nazvao Ahetaton, horizont Sunčevog diska, i ubrzo je to područje pustinje postalo dom za, prema proceni, 30.000 ljudi. Palate i hramovi sagrađeni su brzo, u neverovatnom obimu – Veliko Atonovo svetilište, najveći gradski obredni kompleks, bilo je dugo oko 800 metara.

Nastavak vas očekuje na narednoj strani >>>



ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...
U prodaji je majsko izdanje časopisa National Geographic Srbija.