Granice Rimskog carstva

Granični bedemi Rima bili su početak njegovog kraja

Utvrđenja na rekama, kao što su Rajna i Dunav, ili u pustinjama na istoku i jugu od Rima često podsećaju na policijske stanice ili granične karaule. One bi protiv neke osvajačke vojske bile potpuno beskorisne, ali su bile vrlo efikasne za hvatanje krijumčara i manjih grupa razbojnika ili naplaćivanje carine. I zidovi sa manjim vojnim posadama u Engleskoj i Nemačkoj imali su sličnu namenu. „Zidovi su imali svoju praktičnu namenu”, kaže Bendžamin Isak, istoričar sa univerziteta u Tel Avivu. „Oni su imali ulogu današnje bodljikave žice – da spreče ulazak pojedinaca i manjih grupa.”

Isak smatra da su rimska pogranična utvrđenja više ličila na današnja moderna nego na srednjevekovne tvrđave debelih zidova. „Pogledajte šta Izrael gradi da bi se ogradio od Zapadne obale. Cilj nije da se zaustavi iranska armija, već da se bombaši-samoubice ne bi razneli u nekom autobusu u Tel Avivu.” Možda Rimljani nisu imali problema sa teroristima, ali sigurno je bilo mnogo drugih faktora, kao i danas. „Najbolji primer je to što Sjedinjene Države planiraju da podignu na granici sa Meksikom”, kaže Isak, „i to samo da bi sprečili ljude da ne nagrnu na njujorške ulice.”

Sve više arheologa prihvata ovakvo mišljenje. „Isakova analiza postala je široko prihvaćena u struci”, kaže Dejvid Briz, autor nedavno objavljene knjige „Granice carskog Rima”. „Granice se ne podižu samo da bi se zaustavile armije već da bi se kontrolisalo kretanje ljudi.” Drugim rečima, rimsku granicu ne treba posmatrati kao neprobojnu barijeru koja izoluje Rim od ostalog sveta, već pre kao sredstvo za proširenje uticaja na varvarski svet (barbarikum, izraz za sve što je izvan carstva) pomoću trgovine i povremenih prepada.

Da bi osigurali mir, imperatori su vekovima koristili kombinaciju pretnji, zastrašivanja i podmićivanja. Rim je neprestano pregovarao sa plemenima i kraljevstvima van svojih granica. Diplomatijom je stvorena tampon zona od vazalnih kraljevstava i lojalnih poglavara kako bi se granica obezbedila od udaljenijih neprijateljskih plemena. Pripadnici povlašćenih plemena imali su dozvolu da prelaze granicu kad hoće, dok su drugi mogli da dopremaju svoja dobra na rimske pijace samo pod oružanom pratnjom.

Lojalni saveznici dobijali su i darove, oružje, vojnu pomoć i obuku. Odani varvari ponekad su služili i u rimskoj vojsci. Posle 25 godina službe bili bi penzionisani kao rimski građani, slobodni da se nasele gde god hoće unutar carstva. U samoj Vindolandi bile su smeštene jedinice regrutovane iz današnje severne Španije, Francuske, Belgije i Holandije. Engleskim rekama plovile su dereglije pod rimskim zastavama, kojima su upravljali Iračani, a sa osmatračnica su motrili strelci iz Sirije.

Trgovina je takođe bila sredstvo spoljne politike. Rimsko-germanska komisija iz Frankfurta, koja je inače deo Nemačkog arheološkog instituta, ima podatke o više od deset hiljada starorimskih predmeta pronađenih izvan limesa. Oružje, novac i predmeti od stakla i keramike mogu se naći čak u Norveškoj i današnjoj Rusiji.

Međutim, rimska spoljna politika nije uvek koristila samo šargarepu, već i štap. Jedna od omiljenih taktika bila je i odmazda, a legionari su jedva čekali da se bore izvan granica.

Punih sedam godina svetili su se zbog jednog teškog poraza koji su doživeli u Nemačkoj 9. godine naše ere. Istoričar Tacit je pripovedao kako je vojskovođa Germanik posle pobede na bojnom polju „skinuo šlem sa glave i molio svoje ljude da dovrše pokolj jer im zarobljenici ne trebaju, a rat će biti okončan tek kad potpuno unište protivnika”.

I Hadrijan je umeo da kažnjava neposlušne podanike. On je 132. godine nemilosrdno ugušio jevrejsku pobunu. Jedan rimski istoričar je tvrdio kako je posle bitke na bojištu ostalo pola miliona mrtvih Jevreja. „A broj onih koji su umrli od gladi, bolesti ili vatre, nemoguće je bilo utvrditi”, dodao je on. Oni koji su preživeli bili su ili oterani u roblje ili prognani. Čak je i ime provincije promenjeno. Nije se više zvala Judeja već Sirija-Palestina, kako bi se izbrisao svaki trag pobune.

Glasine o takvoj brutalnosti sigurno su naterale neprijatelje Rima da dobro razmisle pre nego što pređu dozvoljenu granicu. Za Rimljane su pokolj i genocid bili glavni način održanja mira u carstvu. „Pax Romana nije ostvarivan serijom bitaka”, kaže arheolog Ijan Hejnz sa univerziteta u Njukaslu, „već neprestanom brutalnošću.”

I dok Hadrijanov zid predstavlja rimsku granicu na svom vrhuncu, dotle jedna napuštena tvrđava na reci Eufrat živo dočarava trenutak početka njene propasti. Dura-Europos je bio utvrđeni grad na granici između Rima i Persije, njegovog najvećeg suparnika. Današnja Dura leži na oko 40 kilometara od granice Sirije sa Irakom, na osam sati vožnje kroz pustinju autobusom od Damaska. Prvi put se za nju saznalo 1920. godine, kada su britanske trupe koje su se borile protiv arapskih pobunjenika slučajno otkrile obojeni zid jednog rimskog hrama. Udruženi tim sa Univerziteta Jejl i Francuske akademije angažovao je na stotine beduina da kopaju ašovima i pijucima. Uz pomoć dresina i vagoneta uklonjeno je na desetine hiljada metričkih tona peska. „Na momente je sve ličilo na scenu sa Bunarom duša iz filma ’Indijana Džons’ ”, kaže arheolog Sajmon Džejms sa Univerziteta u Lesteru.

Posle deset godina grozničavog kopanja otkriven je rimski grad iz III veka kao zamrznut u vremenu. Na zidovima od ćerpiča i kamena još ima ostataka maltera, a prostorije u palatama i hramovima – uključujući i najstariju poznatu hrišćansku crkvu na svetu – dovoljno su visoke da u njih možete da uđete i zamislite kako su izgledale kad su imale krov.



bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...