Slano srce južnoameričkog kontinenta

Mesto koje je zahvaljujući svojim karakteristikama najpogodnije za vršenje satelitskih merenja, Salar de Ujuni.

Slano srce južnoameričkog kontinenta Foto: Solent News / Splash News

Locirana na zapadu Bolivije, u departmanima Potosi i Oruro, Salar de Ujuni predstavlja najveću slanu ravnicu na svetu sa površinom od 10.582 kilometara kvadratnih. Nedaleko od grebena Anda, nalazi se na nadmorskoj visini od 3.656 metara.

Legenda naroda Ajmara

Salar na španskom jeziku znači „slana površina“, dok Ujuni potiče iz jezika ajmara i znači obor. Ujuni je takođe ime grada koji služi kao polazna tačka za sve turiste koji posećuju Salar. Salar de Ujuni može najprostije da se prevede kao uokvirena slana površina.

Jezik ajmara potiče iz porodice aru jezika koji se govori u Boliviji, Čileu i Peruu. Pored španskog, gvarani, kečua i 34 drugih starosedelačkih jezika, ajmara je zvaničan jezik u Boliviji. Legenda tog naroda kaže da su planine Tunupa, Kusku i Kusina, koje okružuju Salar, divovi. Prema toj legendi, Tunupa se udala za Kuskua, ali je Kusku pobegao od nje sa Kusinom. Ucveljena Tunupa je počela da plače dok je dojila svog sina i njene suze pomešane sa mlekom formirale su Salar. Ljudi koji žive tamo posmatraju Tunupu kao božanstvo i smatraju da mesto treba da se zove Salar de Tunupa.

Geološko formiranje i klima

Salar de Ujuni je deo Bolivijskog altiplana Južne Amerike. Altiplan je visok plato, koji je formiran tokom izdizanja Anda. On obuhvata jezera sveže i slane vode, kao i slanu ravnicu okruženu planinama, bez izlaza za drenažu.

Geološka istorija ovog područja povezana je sa uzastopnim transformacijama nekoliko velikih jezera. Pre oko 30.000 i 42.000 godina ,područje je bilo deo ogromnog praistorijskog jezera Minčin. To jezero se kasnije transformisalo u paleojezero Tauka sa najvećom dubinom od 140 metara, a formirano je pre 13.000 i 26.100 godina (u zavisnosti od izvora). Najmlađe praistorijsko jezero Kojpasa formirano je pre 11.500 i 13.400 godina. Kada se ono isušilo, za sobom je ostavilo dva savremena jezera, Poopo i Uru Uru, kao i dve velike slane pustinje, manju Salar de Kojpasa i veću Salar de Ujuni. Jezero Poopo se nalazi nedaleko od čuvenog jezera Titikaka. Tokom kišne sezone, Titikaka se često preliva u Poopo, koje potom plavi Salar de Kojpasa i Salar de Ujuni.
Jezerski mulj koji je umetnut između soli i zasićenog slanog rastvora, predstavlja osnovu površine Salar de Ujuni. Slani rastvor je zasićen rastvorom natrijum-hlorida, litijum-hlorida i magnezijum-hlorida u vodi. Pokriven je čvrstom slanom korom čija debljina varira između desetak centimetara i nekoliko metara. Centralni deo Salara sadrži nekoliko „ostrva“, ostatke vrhova drevnih vulkana potopljenih u doba jezera Minčin. Ona uključuju neobične i krhke formacije nalik na korale, kao i skladišta koja često sadrže fosile i alge.

Oblast ima relativno stabilnu temperaturu, od najviše koja iznosi 21 stepena Celzijusa u novembru, do 13 stepeni Celzijusa u junu. Noći su hladne tokom cele godine, sa temperaturama između minus 9 i plus 5 stepeni Celzijusa. Relativna vlažnost vazduha je prilično niska i konstanta tokom cele godine, oko 30-45%. Količina padavina je takođe niska i iznosi od 1 do 3 milimetra mesečno u periodu od aprila do novembra, što može da se poveća i do 70 milimetara u januaru. Ipak, osim januara, tokom kišne sezone broj kišnih dana je manji od 5 mesečno.

Ekonomski uticaj na Boliviju i svet

Salar sadrži ogromne količine natrijuma, kalijuma, litijuma, magnezijuma i boraksa. Od svih tih resurs, litijum je verovatno najvažniji, budući da je najbitnija komponenta mnogih električnih baterija. Sa procenjenih 9 miliona tona, Bolivija ima oko 43% svetskih rezervi litijuma, od čega se većina nalazi u Salar de Ujuniju. Litijum je koncentrisan u slanoj vodi ispod slane kore, sa relativno visokom koncentracijom od 0,3%. Takođe je prisutan u gornjim slojevima poroznog halita koji leži u rastvoru. Ipak, tečni rastvor je lakše izvući bušenjem kore i ispumpavanjem.

Distribucija tog rastvora je proučavana Landsat satelitom i potvrđena terenskim istražnim bušenjem. Nakon tih otkrića, američka međunarodna korporacija je investirala 137 miliona dolara za vađenje litijuma. Međutim, vađenje litijuma od strane inostranih kompanija je u 1980-im i '90-im imalo veoma snažnu opoziciju u lokalnoj zajednici. Uprkos svom siromaštvu, lokalni stanovnici su verovali da novac investiran u eksploataciju neće doći do njih. Na tom mestu trenutno ne postoji rudnik za vađenje litijuma, a bolivijska vlast ne želi da dozvoli stranim korporacijama da eksploatišu resurse ove južnoameričke zemlje.
Procenjeno je da Salar de Ujuni sadrži 10 milijardi tona soli, od čega se nešto manje od 25.000 tona eksploatiše godišnje.

Zbog svoje lokacije, velike površine i ravni, Salar je glavni transportni put preko bolivijskog altiplana, osim u periodu kada je prekrivan vodom.

Živi svet

Salar je praktično lišen bilo kakvog životinjskog i biljnog sveta. Područjem dominira džinovski kaktus, koji raste oko 1 centimetar godišnje do visine od 12 metara. Ostalo žbunoliko bilje uključuje pilaju, koju lokalno stanovništvo koristi kao lek za kataru, kao i tolu koja se koristi kao zapaljivo gorivo.
Svakog novembra, Salar de Ujuni postaje plodno tle za tri vrste južnoameričkih flamingosa: čilenaske, andske i retke džejmsove. Ovu oblast, takođe poseti oko 80 različitih vrsta ptica, kao i andska lisica.

Turizam

Salar de Ujuni privlači turiste širom sveta. Broj hotela se godinama uvećava, budući da je mesto udaljeno od gradova. U nedostatku običnih građevinskih materijala, mnogi hoteli su u celosti izgrađeni od blokova soli uzetih sa Salara. Prvi takav hotel sagrađen je 1993. u sred slane ravnice i uskoro postao omiljena turistička destinacija. Ipak, zbog toga što se nalazio u sred pustinje, došlo je do sanitarnih problema koji su morali da se rešavaju ručno, pa je zbog lošeg vođenja posla i ozbiljnog ekološkog zagađenja hotel morao da se zatvori 2002. godine. Novi hoteli izgrađeni su bliže putevima, na periferiji Salara, u potpunom skladu sa ekološkim standardima.

Jedna od glavnih turističkih atrakcija je antičko groblje vozova. Nalazi se 3 kilometara od Ujunija i povezano je starom prugom. Grad je u prošlosti služio kao distributivni centar za vozove koji prevoze minerale do luka u Tihom okeanu. Pruga je izgrađena od strane britanskih inženjera na kraju 19. veka. Izgradnja je započeta 1888. godine i završena 1892. podstaknuta bivšim bolivijskim predsednikom Anisetom Arseom, koji je verovao da će Bolivija procvetati sa dobrim transportnim sistemom. Vozovi su uglavnom korišćeni od strane rudarskih kompanija. Godine 1940. rudarska industrija je doživela kolaps i mnogi vozovi su napušteni, stvarajući tako groblje vozova.

Satelitska merenja

Slane površine su idealne za kalibrisanje satelitske opreme koja meri udaljenost, jer su velike stabilne površine sa jakim odrazom, poput ledenih ploča. Kao najveća slana površina na Zemlji, Salar de Ujuni je posebno pogodna za ovu svrhu. U periodu sa slabom kišom od aprila do novembra, zahvaljujući odsustvu industrije i visokoj nadmorskoj visini, nebo iznad Salara je veoma čisto i vazduh je suv. Takođe, ima stabilnu uglačanu površinu, koja se iznova glača sezonskim poplavama, jer voda rastvara površinsku so i na taj način je ravna. Kao rezultat tog procesa, površina od preko 10.582 kilometara kvadratnih ima visinsko odstupanje manje od jednog metra. Površinski odraz ultraljubičastog svetla je relativno visoka sa 0,69 i ima baš mala odstupanja tokom dana. Kombinacija svih ovih karakteristika čini Salar de Ujuni oko pet puta boljom za kalibrisanje satelita, nego površina okeana. Koristeći Salar de Ujuni kao metu, ICESat je već dostigao preciznost u merenju visine od ispod 2 centimetara.



bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...