Ostrva "na ivici sveta": Istražite surove i veličanstvene Hebride - najzapadniji bedem Škotske

Škotski Hebridi, ostrva surova i veličanstvena, vekovima podučavaju umetnike, naučnike, pesnike i putnike o tome kako treba poštovati divljinu.

Drugi uzdignuti kameni spomenici raštrkani su po ostrvima, zajedno sa kamenim humkama iz bronzanog doba i stamenim bedemima iz gvozdenog doba – uglavnom isto tako građenim od Luisovog gnajsa. Trošni ostaci evociraju duhove moćnih ratnika, strah seljana napadnutih s mora, ali i rešenost poljoprivrednika, pastira i ribara da se nastane na ivici sveta.

Setna romantika ovih ruševina ostavlja snažan utisak na Majkla Robsona. U pričama iz starina, kaže on, "ma kako ponekad zvučale preterano i nemoguće, često postoji doza autentičnosti". Poput prosvetiteljskog žara za opažanjem, romantičarski senzibilitet nasleđen je iz XVIII veka, a Hebridi su bili jedno od njegovih oglednih dobara. Britanski pronalazački duh podstakao je nastajanje industrijske revolucije – stvorivši brutalan nivo buke, zagađenja i gustine naseljenosti. Svet je sve više bivao mehanizovan i urbanizovan, pa je priroda postala utočište, mesto za kontemplaciju i nadahnuće zbog svoje veličanstvene moći da preobražava osećanja i misli. "Svaka dolina ima svoju bitku, svaki potok ima svoju pesmu", pisao je ser Volter Skot, čiji su romani i pesme dočaravali škotsku divljinu. Čak je i ubeđeni racionalista Robert Džejmson svoje čitaoce uveravao da “nije neosetljiv na osećanja koja se prirodno javljaju zbog samotnih i upečatljivih prizora na koje često nailazi."

Prizor koji mnogi smatraju najupečatljivijim na britanskim ostrvima "otkrio" je 1772. godine engleski prirodnjak Džozef Benks. Putujući na Island preko Hebrida, Benks je posetio majušno ostrvo Stafa i na njegovom jugozapadnom delu video "neverovatne stubove". Sada se zna da su to ostaci kolosalnih vulkanskih erupcija koje su počele da otvaraju basen severnog Atlantika pre oko 60 miliona godina. Visoki stubovi bazaltnih stena oblikovali su veličanstvene prizore na koje su istraživač i njegova pratnja nailazili idući duž obale.

Najgrandioznija je bila velika morska pećina na obali po imenu "Fingalova pećina". Fingal je junak epskog speva za koji je Škotlanđanin Džejms Mekferson tvrdio da ga je preveo i da su to stihovi drevnog gelskog barda po imenu Osijan – svojevrsnog britanskog Homera. Evociranjem mitske prošlosti, ovaj epski spev – kasnije se otkrilo da je spev umnogome Mekfersonova tvorevina – razbuktao je romantičnu fascinaciju maglovitim pejzažima britanskog severa. Sa ulazom koji se uzdiže do visine šestospratnice, unutrašnjost Fingalove pećine poduprta stubovima proteže se oko 70 metara u dubinu i kroz nju odzvanja huka morskih talasa.”U poređenju sa ovim", pisao je Benks, "šta su sve katedrale i palate koje su sagradili ljudi?" Naravno, ovaj Englez nije zapravo ništa otkrio. Ostrvljani koji govore gelskim jezikom odavno su znali kakav eho ima ta morska špilja i zvali su je Uam bin, što znači “melodična pećina“. Ali Benks je bio uticajna javna ličnost i njegov izveštaj je privukao dosta pažnje, pa je povezivanjem geološkog čuda sa popularnim Osijanovim epom doprineo da pećina postane nešto što se mora videti.

Ostrvo Luis, Hebridi, Škotska; Foto: Shutterstock

Bio je to pravi trenutak. Ilustrovane putopisne knjige postajale su sve jeftinije, jer su u štamparijama neuništivi čelični slogovi zamenjivali dotadašnje meke i trošne bakarne slogove, što je omogućilo veće tiraže. Novi putevi i parobrodske linije znatno su olakšavali putovanja na ostrva. Dugogodišnji Napoleonovi ratovi praktično su onemogućili da Britanci putuju bilo gde u kontinentalnu Evropu, međutim, Hebridi su bili egzotika – i uz malo avanturističkog duha – sasvim dostupni.

Fingalova pećina bila je deo maršrute nemačkog kompozitora Feliksa Mendelsona i njegovog saputnika Karla Klingemana u leto 1829. godine. Hebridi su ostavili "izuzetan utisak" na mladog muzičara, kako je naveo u pismu svojoj porodici u Berlinu. Dvojica putnika su 8. avgusta sa ostrva Mal otplovili do Stafe. Do tada su videli sliku pećine "u svim knjigama", zapisao je Klingeman, ali prizor uživo ih je svejedno zadivio. "Nigde nema tako zelenih talasa koji se razbijaju u tako neobičnoj špilji", pisao je, "mnogobrojni stubovi čine da unutrašnjost liči na ogromne crne orgulje koje odzvanjaju, apsolutno bez razloga i potpuno same, uz pomoć širokog sivog mora, iznutra i spolja."U svojoj Hebridskoj uvertiri, koju je počeo da piše još tokom putovanja, Mendelson je stvorio ono što istoričar muzike sa univerziteta Djuk, R. Lari Tod, naziva "romantična tonalna slika u najčistijem obliku".

More nije bilo raspoloženo za saradnju na dan kad je slavni engleski slikar Tarner krenuo brodom do Fingalove pećine u avgustu 1831. godine. "Nije baš prijatno ni bezbedno kad se talas zavalja pravo unutra", pisao je Tarner. Parobrod Morvenska nevesta nije mogao da iskrca putnike, pa je svega nekoliko odvažnih, među kojima i Tarner, malim čamcem prišlo do ulaza u pećinu i kročilo na klizave stene. Na slici, kojom je Tarner zabeležio svoje uzbudljivo putovanje, pećina i njeni veliki bazaltni stubovi jedva se i vide. Čitavo platno zauzimaju nabrekli talasi i zamračeno nebo, uz postojano pućkanje parobroda gotovo nadvladanog nevremenom.

NASTAVAK NA SLEDEĆOJ STRANI



bonus video
ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...
U prodaji je julsko izdanje časopisa National Geographic Srbija.