Trijumfalna kapija na Slaviji i parlament na Tašmajdanu: Kako je belgijski arhitekta zamišljao Beograd 1912. godine

Početkom 20. veka postojao je „Plan ulepšavanja Beograda“ koji je mogao našoj prestonici da podari potpuno drugačije lice.

Trijumfalna kapija na Slaviji i parlament na Tašmajdanu: Kako je belgijski arhitekta zamišljao Beograd 1912. godine Foto: Wikimedia Commons

Beograd nema reprezentativne trgove, raskošne fontane, monumentalne spomenike. Razlozi su verovatno česti ratovi, nasilne smene režima, kao i uvek akutni nedostatak novca. Međutim, u skicama poletnih urbanista ostali su planovi koji bi, da su ostvareni, promenili Beograd do – neprepoznatljivosti.

Najhrabriji u tome bio je Belgijanac francuskog porekla Alban Šambon, koji je pre više od jednog veka, 1912. godine, izradio prvi proevropski plan Varoši glavnog grada tada Kraljevine Srbije. Kao pristalica istoricizma, odnosno eklekticizma, a pod utiskom grandioznih rešenja u velikim gradovima Evrope, Šambon je predlagao da Terazije, Slavija i Tašmajdanski park postanu najreprezentativniji delovi grada.

Pogledajte i Beograd ispod Beograda: Upoznajte podzemni svet glavnog grada Srbije

Koncept je radio na osnovu geodetskog plana iz 1909. godine. Po njegovom rešenju, sa Terazija je prema Savi trebalo da se spušta kaskadna fontana. To je, istovremeno, i prvo rešenje koje je predviđalo urbanističku sintezu centra grada i padine prema reci, što će u kasnijim decenijama biti jedan od najvećih izazova za generacije urbanista. Šambon je, zapravo, pokrenuo priču o Terazijskoj terasi koja ni do danas nije dobila svoj srećni epilog. Inače, na mestu današnje palate Albanija on je predlagao izgradnju glavne pošte.

Foto: Wikimedia Commons/Alban Šambon

Drugo monumentalno rešenje se odnosilo na današnji Trg Slavija. Belgijski stručnjak je predlagao da se tamo podigne Trijumfalna kapija, po uzoru na onu u Parizu. On je takvu ideju obrazlagao konstatacijom da su Srbi ratnički narod i da takvim spomenikom treba da odaju počast svojim precima.

Pogledajte i Jatagan mala: "Divlje" beogradsko naselje u kojem su se ljudi drugačije radovali i tugovali

Ipak, da su Šambonovi planovi ostvareni, najrazličitije u odnosu na ono što poznajemo izgledao bi deo oko današnje Skupštine grada. Ispred Starog dvora trebalo je da bude podignut spomenik Slobodi na velikom korintskom stubu. Na prostoru Tašmajdanskog parka bilo je predviđeno da budu smeštene zgrade ministarstava, kao i muzej. Šambon je predložio i efektno uređenje parkova oko dvorova.

Ali, već iste godine izbio je Prvi balkanski rat, godinu dana kasnije Drugi, za zatim i Prvi svetski rat. Planovi belgijskog stručnjaka su stavljeni sa strane. Danas, među urbanistima vlada podeljeno mišljenje. Dok jedni kažu da bi Beograd bio sređeniji grad sa reprezentativnim trgovima i građevinama, drugi misle da bi, i pored svih komunalnih problema koje ima, baš tako izgubio na svom prepoznatljivom šarmu.

Prošetajte i Najstarijom sačuvanom beogradskom ulicom

Rejonska ulica kao Kružni bulevar

Alban Šambon je predlagao da se nekadašnja Rejonska ulica (današnji Južni bulevar) pretvori u široki kružni bulevar koji bi odvajao tadašnji građevinski deo grada od ostatka gradske zone. Ova ideja je preživela u planovima do naših dana jer je Južni bulevar deo budućeg Unutrašnjeg magistralnog prstena koji spaja Bežaniju i Novi Beograd preko Mosta na Adi i sistemom tunela sa Pančevačkim mostom.

Planovi Albana Šambona objavljeni su u monografiji Urbanističkog zavoda Beograda, „Beograd u mapama i planovima od 18. do 21. veka“. Ostalo je nejasno ko je bio naručilac ovog regulacionog plana, kraljevski dvor ili Beogradska opština.

Izvor: Danas



ostavite komentar
Inicijalizacija u toku...
U prodaji je majsko izdanje časopisa National Geographic Srbija.