Vesti

Kako su astronomski objekti dobili imena?

Foto: profimedia
Foto: profimedia

Alati

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
emailPošalji prijatelju

Ljudski um uspeo je da prodre dublje u svemir nego ikada pre, ali i pored toga otkrivamo nove stvari koje zahtevaju nova imena. Neka imena imaju drevne korene, dok su druga, poput crnih rupa nastala iz moderne popularne kulture.

Ipak, većina ljudi, čak i oni koji te nazive svakodnevno koriste, nikada se ne zapita odakle ti nazivi potiču. Kroz objašnjavanje porekla naziva svemirskih pojava, upoznaćemo se sa delićem istorije nauke.

Astronomija

Veoma retko se razmišlja o značenju reči “astronomija”, jer se pretpostavlja da znači “nauka o zvezdama”. To je blizu, ali ne u potpunosti tačno. Astronomija dolazi od grčkih reči astron i nomos, što doslovno znači “zakon zvezda” ili “običaj zvezda”. Razlika je veoma značajna. Izvorna svrha astronomije nije bila razumevanje strukture svemira, već uočavanje načina na koje kretanje zvezda utiče na život na Zemlji. Astrologija, kao odvojena grana, nije bila priznata sve do XIV veka, tako da su do tada astronomija i ona bile jedno te isto.

Planeta

Potiče od još jedne drevne grčke reči planetes, što znači lutalica. Razlog ovakvog imena je očigledan, budući da planete lutaju nebom, za razliku od zvezda koje ostaju na istom mestu (u odnosu na životni vek jednog čoveka). Moderni astronomi su razvili detaljno razrađen sistem imenovanja novih asteroida, meseca i različitih pojava na planetama. Sistem, pod palicom Međunarodne astronomske unije, za divno čudo ne sadrži pravila o imenovanju novih planeta.

Galaksija

Ime se izvodi iz starogrčke reči gala (mleko), zbog izgleda Mlečne staze koja izgleda poput prosutog mleka na nebu. Naziv Mlečna staza prvi je upotrebio Džefri Čoser u XIV veku u svojoj priči “Kuća slave”: “Pogledajte tamo, o, galaksiju koju nazvaše Mlečnom stazom...” Koncept da je svemir prepun drugih galaksija nije usvojen sve do 1929. godine.

Nova

Reč znači novo na latinskom i prvi put je upotrebljena u knjizi “De Stella Nova” (Nova zvezda) koju je napisao tadašnji astronom Johan Kepler. U toj knjizi Kepler opisuje zvezdu koja se iznenada pojavila 1572. godine, a za koju danas znamo da nije bila u pitanju nova zvezda, već umiruća, eksplodirana zvezda, nazvana Tihova supernova.

Supernova

U 1930-im godinama, neverovatno kreativan i legendarno stidljiv astronom Fric Zvicki shvatio je da postoje dve klase eksplodirajućih zvezda – obične nove i druge koje su mnogo sjajnije i mnogo moćnije. Te druge nazvao je supernove.

Tamna materija

Zvicki je odgovoran i za ovaj naziv, ali i za otkriće tamne materije. U svojim istraživanjima kretanja galaksija shvatio je da postoji neka nevidljiva materija koja ima gravitacijski uticaj na galaksije. Nakon više istraživanja, u radu objavljenom 1933. godine nazvao je tu nevidljivu materiju “dunkle Materie”, tj. tamna materija.

Veliki prasak

Danas popularan naziv za eksplozivan početak svemira skovao je neko ko zapravo i nije verovao u tu teoriju. Astronom Fred Hojl je verovao u drugačiji model “mirnog stanja” svemira, po kojem se svemir širi, ali nema in početka ni kraja. Godine 1948. u radio-emisiji Hojl je suparničku teoriju nazvao “Velikim praskom”. Mnogi naučnici su pomislili da se Hojl ruga, ali je on insistirao na objašnjenju d aje samo hteo da razjasni razliku između te dve ideje.

Crna rupa

Ko je osmislio ovo ime? Nikada nećemo saznati. Zasluge se pripisuju fizičaru Džonu Vileru, koji je zaslužan i za mnogo teorijskih razumevanja tih bizarnih objekata. Na konferenciji u Njujorku 1967. godine pitao je publiku kako da nazove taj objekat. Neko iz publike je dobacio “crna rupa”. Vileru se ideja svidela i od tada je to ime koristio redovno. Fizičar Ričard Fejnman mu je zamerio što je izabrao ime sa tako “zlobnim” konotacijama.

Crvotočina

Još jedan specijalitet Džona Vilera. Prvi put ga je upotrebio u radu objavljenom 1957. godine, a u kojem istražuje mogućnost povezivanja udaljenih područja svemira, gotovo poput tajnog tunela koji povezuje dve udaljene lokacije u svemiru. Iz nepoznatog razloga, Ričard Fejnman se nije žali ona ovaj naziv.

Kvazar

Ovaj naziv ima iznenađujuće porkelo. Američki astronom, Alan Sandejdž prvi je identifikovao kompaktan, neverovatno moćan astronomski objekat koji se danas naziva kvazar. Međutim, ime je poteklo od kinesko-američkog astronoma Hong Je Čijua koji je u svom radu napisao: “U ovom radu biće korišćena skraćenica od ‘kvazi-stelarni radio izvor’, tj. kvazar.”

Tamna energija

Ovo je najnoviji i poslednji naziv na ovoj listi, pa ipak tamna energija predstavlja najintrigantniju misteriju današnje kosmologije. Označava nepoznatu silu koja gura svemir u svim pravcima, uzrokujući brže širenje svemira. Kosmolog Majkl Tarner je skoravo ime “tamna energija” kako bi označio esenciju te energije i njenu potpuno nepoznatu prirodu. Naziv se često meša s tamnom materijom.

Inicijalizacija u toku...
Pogledajte šta vas očekuje novembarskom izdanju časopisa National Geographic Srbija